Εφηβεία και νέος χρόνος: Προσδοκίες ή δυσανάλογα βάρη;

Ο Ιανουάριος φέρνει μαζί του στόχους, αποφάσεις και προσδοκίες. Για τους ενήλικες, αυτές συχνά μεταφράζονται σε σχέδια βελτίωσης. Για αρκετούς εφήβους, όμως, ο νέος χρόνος συχνά μοιάζει με πολλαπλασιασμό των «πρέπει»: πρέπει να διαβάσουν περισσότερο, να αποδώσουν καλύτερα, να βελτιώσουν το σώμα τους σύμφωνα με τα πρότυπα της εποχής, να ωριμάσουν, να ξέρουν τι θέλουν και να το καταφέρνουν. Και όλα αυτά σε μια ηλικία που η ίδια η ταυτότητα βρίσκεται ακόμη υπό διαμόρφωση.

Η εφηβεία είναι από τη φύση της μια περίοδος μετάβασης. Το σώμα αλλάζει, ο εγκέφαλος αναπτύσσεται, οι συναισθηματικές εντάσεις αυξάνονται, την ίδια στιγμή που η ανάγκη για αυτονομία συνυπάρχει με την ανάγκη για ασφάλεια. Σε αυτό το εύθραυστο πλαίσιο, οι κοινωνικές και οικογενειακές προσδοκίες συχνά λειτουργούν ως πρόσθετο βάρος, με τη νέα χρονιά να λειτουργεί περισσότερο ως «προθεσμία», αντί ως «ευκαιρία».

Από ψυχολογική σκοπιά, η πίεση αυτή δεν είναι αμελητέα. Ο εγκέφαλος των εφήβων βρίσκεται ακόμη σε αναπτυξιακή πορεία, ιδιαίτερα στα τμήματα που σχετίζονται με τη ρύθμιση του άγχους, τη λήψη αποφάσεων και τον έλεγχο των παρορμήσεων. Όταν οι απαιτήσεις αυξάνονται χωρίς αντίστοιχο χώρο για επεξεργασία, αβεβαιότητα και λάθος, το άγχος εντείνεται. Συχνά δεν εκφράζεται με λόγια, αλλά με ευερεθιστότητα, απόσυρση, σωματικά συμπτώματα ή μεταβολές στη διάθεση.

Για πολλούς εφήβους, το «πρέπει» δεν ακούγεται μόνο απ’ έξω. Αντιθέτως, εσωτερικεύεται και μετατρέπεται σε μια εσωτερική φωνή που κρίνει, συγκρίνει και απαξιώνει. Δεν διάβασα αρκετά. Δεν είμαι όπως οι άλλοι. Δεν προχωράω. Η σύγκριση, ιδιαίτερα στην εποχή των κοινωνικών δικτύων, ενισχύει την αίσθηση ανεπάρκειας. Η τελειότητα προβάλλεται ως φυσιολογική, ενώ η αβεβαιότητα βιώνεται ως αποτυχία.

Στην εφηβεία, οι απαντήσεις δεν είναι πάντα ξεκάθαρες, ούτε για τους εφήβους ούτε για τους γονείς. Οι γονείς καλούνται να στηρίξουν, να οριοθετήσουν και να καθοδηγήσουν, την ίδια στιγμή που μπορεί και οι ίδιοι να βιώνουν αβεβαιότητα ή δυσκολία κατανόησης. Η απόσταση που συχνά δημιουργείται στην εφηβεία, την οποία πολλοί βιώνουν ως αποτυχία, στην πραγματικότητα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της διαδικασίας αναζήτησης ταυτότητας και σταδιακού αποχωρισμού.

Η δυνατότητα, όμως, να αναγνωριστούν οι συναισθηματικές ανάγκες πίσω από τη συμπεριφορά είναι καθοριστική. Πίσω από την ένταση, την απόσυρση ή την άρνηση, συχνά δεν βρίσκεται απείθεια, αλλά άγχος, σύγχυση ή ανάγκη για ασφάλεια. Όταν οι γονείς μπορούν να σταθούν όχι μόνο ως φορείς προσδοκιών, αλλά και ως συνομιλητές που προσπαθούν να κατανοήσουν, μειώνεται η πίεση και δίνεται στον έφηβο η αίσθηση ότι είναι αποδεκτός και ότι το συναίσθημά του έχει αξία.

Σε αυτό το πλαίσιο, η συμβουλευτική γονέων μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά ως χώρος επεξεργασίας, μέσα στον οποίο οι γονείς θα μάθουν πώς μπορούν ν’ αναγνωρίσουν τις δικές τους αγωνίες, να κατανοήσουν καλύτερα τις αναπτυξιακές ανάγκες της εφηβείας και να ενισχύσουν τη συναισθηματική τους διαθεσιμότητα.

Η εφηβεία χρειάζεται πλαίσιο, σχέση και χρόνο. Όταν αυτά υπάρχουν, η αλλαγή αναδύεται φυσικά.

Παρασκευή, 30 Ιανουαρίου 2026