Γιατί πάντα θέλουμε λίγο ακόμη καλοκαίρι;

Κάθε χρόνο περιμένουμε τις διακοπές σαν να πρόκειται να μας δώσουν κάτι που μας έλειψε όλο τον χρόνο. Κι όταν τελικά έρθουν, μοιάζουν να τελειώνουν πριν προλάβουμε να τις χορτάσουμε. Υπάρχει μια παράξενη εμπειρία που επαναλαμβάνεται σχεδόν κάθε καλοκαίρι. Μετράμε αντίστροφα μέχρι να φύγουμε, φανταζόμαστε τις ημέρες που θα έχουμε μπροστά μας, ονειρευόμαστε θάλασσα, ύπνο, παρέες, βόλτες, ένα πρωινό χωρίς ξυπνητήρι. Κι όμως, όταν οι διακοπές φτάσουν στο τέλος τους, βγαίνει αβίαστα μια φράση «Δεν μου έφτασαν οι διακοπές» Μια φράση τόσο συνηθισμένη, που σχεδόν δεν την προσέχουμε πια. Κι όμως, ίσως αξίζει να σταθούμε λίγο σε αυτήν. Μπορεί πράγματι να μην ήταν πολλές. Όμως ίσως το ενδιαφέρον ερώτημα δεν είναι το πόσες ημέρες διαρκούν οι διακοπές, αλλά πόσα πράγματα περιμένουμε ψυχικά να συμβούν μέσα σε αυτές. Είναι μόνο ο αριθμός των ημερών ή μήπως κάτι περισσότερο;

Ουσιαστικά, οι διακοπές δεν είναι μόνο ένα χρονικό διάστημα χωρίς εργασία. Είναι ένας χρόνος στον οποίο επενδύουμε πολλές και διαφορετικές ψυχικές προσδοκίες. Περιμένουμε να ξεκουραστούμε, να χαρούμε, να ερωτευτούμε, να συνδεθούμε, να κοιμηθούμε, να παίξουμε, να μη βιαζόμαστε. Περιμένουμε, ίσως, να ξαναβρούμε έναν εαυτό που μέσα στην καθημερινότητα έχει χαθεί κάπου ανάμεσα στις υποχρεώσεις. Και ίσως γι’ αυτό οι διακοπές μοιάζουν πάντα λίγες.

Πριν ακόμη φύγουμε, οι διακοπές έχουν ήδη αρχίσει να υπάρχουν μέσα μας. Τις φανταζόμαστε. Τις φορτίζουμε με εικόνες και προσδοκίες.  «Θα κοιμηθώ, θα ηρεμήσω, θα περάσω όμορφα, θα έχω χρόνο για τους δικούς μου ανθρώπους, θα απολαύσω τη θάλασσα». Αποκτούν μια ιδιαίτερη ψυχική επένδυση. Στην πραγματικότητα, συχνά δεν περιμένουμε απλώς να κάνουμε διακοπές, αλλά περιμένουμε οι διακοπές να διορθώσουν κάτι. Να αποκαταστήσουν την κούραση μιας ολόκληρης χρονιάς. Να μας επιστρέψουν την ενέργεια που χάσαμε. Να μας κάνουν να αισθανθούμε ξανά ελεύθεροι.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται ένα πρώτο παράδοξο. Όταν συγκεντρώνεται η ανάγκη ενός ολόκληρου χρόνου σε λίγες μέρες, είναι σχεδόν αναπόφευκτο ότι οι ημέρες αυτές θα μοιάζουν ανεπαρκείς. Οι διακοπές καλούνται να γίνουν κάτι περισσότερο από διακοπές. Καλούνται να γίνουν ξεκούραση, χαρά, επανασύνδεση, ελευθερία, απόλαυση, ανανέωση και, κάποιες φορές, μια μικρή απόδραση από τον ίδιο μας τον εαυτό. Και όσο περισσότερα περιμένουμε να πάρουμε από τις διακοπές, τόσο πιο εύκολο είναι να αισθανθούμε ότι δεν μας έφτασαν.

Υπάρχει όμως και κάτι άλλο. Η απόλαυση έχει μέσα της μια πικρή αλήθεια, πως δεν διαρκεί για πάντα. Όταν αρχίζουμε να περνάμε καλά, κάποια στιγμή συνειδητοποιούμε ότι ο χρόνος περνά. Η πρώτη ημέρα γίνεται τρίτη, η τρίτη γίνεται πέμπτη και ξαφνικά απομένουν δύο. Και τότε μπορεί να συμβεί ένα ακόμα παράδοξο, όταν ενώ βρισκόμαστε ακόμη μέσα στην απόλαυση, αρχίζουμε ήδη να βιώνουμε την απώλειά της. «Σε λίγες μέρες θα φύγουμε». Η σκέψη αυτή μπορεί να εισχωρήσει ακόμη και στην πιο όμορφη στιγμή. Η εμπειρία δεν είναι πια μόνο «είμαι εδώ», είναι και «σε λίγο δεν θα είμαι εδώ».

Η ψυχαναλυτική σκέψη μάς θυμίζει ότι η επιθυμία δεν ταυτίζεται απλώς με την ανάγκη. Μια ανάγκη μπορεί να ικανοποιηθεί, όπως διψάω και πίνω νερό. Η επιθυμία όμως έχει διαφορετική δυναμική. Συχνά μετακινείται, επανέρχεται και αναζητά κάτι περισσότερο. Ο Freud, ήδη στο έργο του για την αρχή της ηδονής και αργότερα στο Πέρα από την αρχή της ηδονής, ανέδειξε τη σύνθετη σχέση ανάμεσα στην ικανοποίηση, την επανάληψη και την επιθυμία (Freud, 1920). Αυτό μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε γιατί ακόμη και μια πολύ όμορφη εβδομάδα μπορεί να αφήσει πίσω της την αίσθηση, «Θα ήθελα κι άλλο». Όχι απαραίτητα επειδή δεν απολαύσαμε αρκετά. Αλλά επειδή η απόλαυση δεν έχει την ικανότητα να μας απαλλάξει οριστικά από την επιθυμία. Ίσως μάλιστα το «λίγο ακόμη» να είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης εμπειρίας.

Υπάρχει όμως και ένα χαρακτηριστικό της σύγχρονης ζωής που αξίζει να προσέξουμε. Πολλές φορές πηγαίνουμε διακοπές με την ίδια ψυχική στάση με την οποία εργαζόμαστε. Θέλουμε να «αξιοποιήσουμε» τις ημέρες. Να προλάβουμε. Να δούμε μέρη. Να κάνουμε δραστηριότητες. Να τραβήξουμε φωτογραφίες. Να μη χαθεί ούτε μία μέρα. Σαν να υπάρχει κάπου μέσα μας μια φωνή που λέει «Αφού έχεις χρόνο πρέπει να τον αξιοποιήσεις σωστά». Είναι η φωνή της απαίτησης, της επίδοσης, αυτού που ο Freud θα έλεγε, στο πλαίσιο της θεωρίας του ψυχικού οργάνου, ως υπερεγωτική λειτουργία, την εσωτερικευμένη απαίτηση να ανταποκρινόμαστε σε κανόνες, προσδοκίες και ιδανικά. Κάπως έτσι λοιπόν, ακόμη και η ξεκούραση μπορεί να μετατραπεί σε έργο. Και τότε φεύγουμε από τις διακοπές κουρασμένοι από την προσπάθεια να ξεκουραστούμε.

Επιπλέον, για πολλούς ανθρώπους το καλοκαίρι κουβαλά και μια ιδιαίτερη μνήμη, τα παιδικά καλοκαίρια. Τότε που ο χρόνος έμοιαζε διαφορετικός. Οι τρεις μήνες του καλοκαιριού μπορούσαν να μοιάζουν ατελείωτοι. Οι ημέρες είχαν χώρο, δεν υπήρχε η ίδια αίσθηση του «πρέπει να προλάβω». Ως ενήλικες, επιστρέφουμε κάθε καλοκαίρι σε αυτή την εποχή με έναν τρόπο. Ίσως όχι μόνο σε έναν τόπο, αλλά και σε μια παλαιότερη αίσθηση του εαυτού. Το καλοκαίρι μπορεί να ξυπνά μια ανάμνηση μιας ζωής με περισσότερο παιχνίδι και λιγότερη υποχρέωση.

Ο Winnicott (1971) συνέδεσε το παιχνίδι με έναν ιδιαίτερο χώρο εμπειρίας, ανάμεσα στην εσωτερική και την εξωτερική πραγματικότητα, μέσα στον οποίο το άτομο μπορεί να είναι δημιουργικό και να αισθάνεται περισσότερο ζωντανό. Ίσως κάποιες φορές αυτό που νοσταλγούμε στις διακοπές δεν είναι μόνο το μέρος. Είναι ο εαυτός που μπορούμε να είμαστε εκεί. Στις διακοπές μπορεί να είμαστε λίγο διαφορετικοί. Ξυπνάμε αργότερα. Τρώμε χωρίς βιασύνη. Περπατάμε περισσότερο. Μιλάμε μέχρι αργά. Κολυμπάμε. Κοιτάμε τον ορίζοντα. Έχουμε χρόνο να σκεφτούμε ή, ακόμη καλύτερα, χρόνο να μη σκεφτόμαστε τίποτα. Για λίγο, δεν χρειάζεται να είμαστε τόσο παραγωγικοί. Και αυτό μπορεί να είναι βαθιά ανακουφιστικό.

Και μετά έρχεται η επιστροφή. Η βαλίτσα ανοίγει. Τα ρούχα μπαίνουν στη θέση τους. Το ξυπνητήρι επανέρχεται. Τα email πολλαπλασιάζονται. Το πρόγραμμα ξαναγεμίζει. Μαζί με αυτά, επιστρέφουν και οι ρόλοι, εργαζόμενος, γονιός, σύντροφος, επαγγελματίας, άνθρωπος που πρέπει να ανταποκριθεί. Η επιστροφή επομένως δεν σημαίνει μόνο ότι τελειώνει η θάλασσα και αρχίζει η δουλειά. Σημαίνει ότι επιστρέφουν οι ρόλοι, οι απαιτήσεις και οι υποχρεώσεις που είχαν προσωρινά χαλαρώσει. Ίσως γι’ αυτό κάποιες φορές η επιστροφή πονά περισσότερο από την ίδια τη λήξη των διακοπών. Δεν αποχαιρετούμε μόνο έναν τόπο, δεν χάνουμε μόνο μια παραλία ή ένα ξενοδοχείο. Χάνουμε προσωρινά μια εκδοχή του εαυτού μας.

Ίσως όμως το ζητούμενο να μην είναι να καταφέρουμε να κάνουμε τις διακοπές αρκετά μεγάλες ώστε να μη μας λείψουν. Αυτό πιθανόν να μην συμβεί ποτέ. Ίσως το ερώτημα είναι «Τι είναι αυτό που μου έδωσαν οι διακοπές και μου λείπει τόσο όταν επιστρέφω;» Αν είναι η ξεκούραση, μπορούμε να αναρωτηθούμε πού χωρά η ξεκούραση στην καθημερινότητά μας. Αν είναι η σύνδεση, τι έχει συμβεί στις σχέσεις μας τον υπόλοιπο χρόνο; Αν είναι η ελευθερία, πόσο χώρο επιτρέπουμε στον εαυτό μας να επιλέγει; Αν είναι το παιχνίδι, πότε ήταν η τελευταία φορά που κάναμε κάτι χωρίς να χρειάζεται να είναι χρήσιμο; Και αν είναι απλώς η αίσθηση ότι «είμαι περισσότερο ο εαυτός μου», τότε ίσως εκεί βρίσκεται το σημαντικότερο μήνυμα. Οι διακοπές μπορεί να μην είναι μόνο μια παύση από τη ζωή. Μπορεί να είναι ένας καθρέφτης της ζωής που θα θέλαμε να έχουμε λίγο περισσότερο. Ίσως, λοιπόν, δεν χρειάζεται να κρατήσουμε το καλοκαίρι για πάντα. Χρειάζεται να κρατήσουμε κάτι από αυτό που μας επέτρεψε να αισθανθούμε. Λίγο περισσότερο χώρο, λίγη περισσότερη απόλαυση, λίγο λιγότερη ενοχή όταν δεν είμαστε παραγωγικοί, λίγο περισσότερο παιχνίδι. Και ίσως έτσι στην άδεια να θυμόμαστε ότι η ζωή δεν είναι μόνο αυτό που πρέπει να προλάβουμε.

Γιατί μπορεί οι διακοπές πράγματι να τελειώνουν πολύ γρήγορα, αλλά…

«Πώς θα ήταν αν μπορούσαμε να αφήσουμε ένα μικρό κομμάτι αυτής της εμπειρίας να συνεχίσει να ζει μέσα μας καθημερινά;»

 

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο LinkedIn Newsletter "Ελεύθεροι Συνειρμοί".

Παρασκευή, 18 Σεπτεμβρίου 2026